Τα Σακιά

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΝΗ
ΤΑ ΣΑΚΙΑ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2010
σελ. 336


Ο διαχειριστής αυτού του ιστότοπου σπάνια συναρτά την ποιότητα ενός λογοτεχνικού έργου από το πλήθος των εκδόσεών του. Συχνά, ευπώλητα έργα, έργα που έγιναν πασίγνωστα γνωρίζοντας δεκάδες εκδόσεων, διαπιστώθηκε, μόλις κατακάθισε ο κουρνιαχτός που άφησαν πίσω τους, ότι ελάχιστα συνεισέφεραν στη λογοτεχνική προκοπή μιας χώρας. Κάποτε όμως, για λόγους συχνά ανερμήνευτους, ο κανόνας αυτός αναιρείται. Όπως ακριβώς συμβαίνει με τα «Σακιά» της Ιωάννας Καρυστιάνη, έργο που μετράει μέχρι στιγμής έντεκα εκδόσεις μέσα σ’ ένα χρόνο (2010-2011). Και αναμφισβήτητα διαθέτει εκείνες τις αρετές που το καθιστούν άκρως ανθεκτικό στο χρόνο. Ποια να είναι τάχα εκείνη η μαγική συνταγή που οδηγεί κάποια αξιόλογα λογοτεχνικά έργα στην εκδοτική επιτυχία, τη στιγμή που άλλα, της ίδιας ενδεχομένως ποιότητας, μετά βίας επιβιώνουν; Η απάντηση δεν είναι εύκολη.
Αυτά τα σακιά στα οποία αναφέρεται η συγγραφέας καμιά σχέση δεν έχουν βέβαια με τα δισάκια που κουβαλάει ο καθένας μας, σύμφωνα με το αισώπειο μότο του παρόντος ιστότοπου. Κι αυτό γιατί το βάρος εκείνων ούτε καν το υποψιαζόμαστε, ενώ αυτών-εδώ γίνεται συχνά τόσο δυσβάσταχτο, που μας γονατίζει … Ένα ακόμη ερώτημα, το ίδιο δυσεξήγητο, είναι το κατά πόσο συμβάλλουμε οι ίδιοι με τις πράξεις ή τις παραλείψεις μας στην αύξηση του βάρους αυτών των σακιών. Αυτό είναι και το κύριο ερώτημα που διερευνά η συγγραφέας μέσα από τις σελίδες του έργου της.
Η Βιβή Σωτηροπούλου, Χολέβα μετά το γάμο της με το Φώτη, γεννημένη το 1955 -η συγγραφέας παραθέτει με ημερολογιακή ακρίβεια τη δράση της μέσα στο σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι- τίποτε σημαδιακό δεν είχε που να προοιωνίζεται τον μετέπειτα Γολγοθά της. Το «σακί» της, όταν ξεκίνησε από το Αλωνάκι της Αχαΐας για να σπουδάσει στην Αθήνα, ήταν ελαφρύ σαν πούπουλο. Το μόνο που την απασχολούσε ήταν να μην αρχίσει τη φοιτητική της ζωή … παρθένα. Το έλυσε κι αυτό, πάει και τέλειωσε. Η Ιατρική Σχολή δεν φάνηκε να την τρομάζει. Το πρώτο έτος το πέρασε χωρίς δυσκολία. Ήταν όμως η χρονιά που γνώρισε το Φώτη, Επτανήσιο ξυλουργό και κομμουνιστή. Τότε που ανακάλυψε την απασχόληση …των κάτω άκρων, η οποία φαίνεται τόσο την συνεπήρε , ώστε μέσα στην ίδια χρονιά, έγκυος στο γιο της, ντύθηκε νύφη. Και αντίο μαθήματα, αντίο σπουδές…. Τον Αύγουστο του ’77 γεννιέται ο Λίνος.
Γρήγορα έγινε αντιληπτό ότι για να ξεκινήσει τη ζωή της η μικρή οικογένεια, χωρίς σπίτι , χωρίς ένα σταθερό εισόδημα, χρειάζονταν αποφάσεις που θα ανέτρεπαν τα ως τότε σχέδια του ζευγαριού. Αποφάσεις που ο Φώτης άφησε να πάρει η γυναίκα του. Βρέθηκαν λοιπόν ένα πρωί με ένα ημιυπόγειο κατάστημα πώλησης δώρων, μικρές πορσελάνινες χορεύτριες κυρίως και άλλα συναφή. Ο Φώτης συγκατατέθηκε ν’ αφήσει την πλάνη και το σκαρπέλο και ν’ ασχοληθεί με τα οικονομικά της νέας επιχείρησης, η οποία γρήγορα πήρε τα πάνω της, ρίχνοντας όμως οριστικά κάτω το νεαρό οικοδόμο, που το ‘ριξε στο ποτό. Και το παιδί άρχισε τη ζωή του αποκλειστικά μέσα σ’ ένα κόσμο γυναικείο, κυρίαρχο ρόλο στον οποίο έπαιξε και η κουμπάρα του ζευγαριού, μια συμφοιτήτρια της μάνας, που κατάφερε και έγινε γιατρός και φρόντισε αργότερα και για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγησή του βαφτισιμιού της, από τη στιγμή που ο πατέρας ήταν ουσιαστικά απών και σε λίγο πεθαμένος…
Οι λεγόμενοι «γαμπροί της ευτυχίας» που συνδέθηκαν στη συνέχεια με τη ζωή τής μάνας, δε φτούρησαν. Έπαιξαν όμως , καθώς φάνηκε, καθοριστικό ρόλο στη ζωή του πανέξυπνου παιδιού, που μεγάλωνε μέσα σε μια χαρακτηριστική οικονομική άνεση, καθώς η μάνα του πίστευε ότι αυτό θα μπορούσε να αντικαταστήσει μια φυσιολογική οικογενειακή ζωή. Κι ο υπερευαίσθητος Λίνος κλεινόταν όλο και περισσότερο στον εαυτό του και στις ανεξήγητες σιωπές του. Δεν θα χρειαζόταν παρά μια, όχι ασυνήθιστη, ατυχία στην πρώτη του ερωτική επαφή με το άλλο φύλο, για να τον βουλιάξει οριστικά. Εγκατέλειψε τις σπουδές του – στο πρότυπο της μάνας-και τα βράδια, εξαφανισμένος συχνά, έφτασε εκεί που η μάνα του δεν μπορούσε ούτε να το πιστέψει: στον κατά συρροή βιασμό κοριτσιών και, σε μια περίπτωση, και στο φόνο!. Κι όταν εκείνη βεβαιώθηκε ότι ο γιος της έφτασε ως εκεί, δε διστάζει να τον καταδώσει η ίδια στην αστυνομία. Κι ο Λίνος μετά τη δίκη του βρέθηκε έγκλειστος στον Κορυδαλλό με την ποινή της ισόβιας κάθειρξης, καθώς δεν του καταλογίστηκε κανένα ελαφρυντικό. Η μάνα κατέρρευσε.
Η συγγραφέας επιλέγει τον κυκλικό αφηγηματικό χρόνο. Η εκκίνηση από μια πενθήμερη εκδρομή που οργανώνει η μάνα για τον ισοβίτη –τριαντάχρονο πια-γιο κατά την πρώτη του άδεια από τον Κορυδαλλό. Μια μάνα όμως ριζικά διαφορετική απ’ αυτήν που ξέραμε. Σκοπός της ζωής της είναι πια να αυτοτιμωρηθεί για την άγνοιά της, την τυφλότητά της, όπως πιστεύει, μπροστά στην προϊούσα αποκοινωνικοποίηση του γιου της. Και συγχρόνως, αργά ίσως, να κατασκευάσει ένα περιβάλλον ελκυστικό γι αυτόν, που θα τον οδηγήσει στην ανακάλυψη κάποιου σκοπού, ενός κινήτρου για τη ζωή του. Έτσι το ότι για την επιβίωσή της επέλεξε να περιποιείται γέροντες σε κατάρρευση και συχνά στα πρόθυρα του θανάτου, δεν είναι διόλου τυχαίο. Και το ότι καθόλου δε δυσανασχετεί με τη δουλειά της, αντίθετα τη συνδέει μια απίστευτη τρυφερότητα με τους πελάτες της, κι αυτή δική της επιλογή υπήρξε. Όσο για το ελκυστικό κίνητρο που θα μπορούσε να προσδώσει νόημα στη χαμένη ζωή του Λίνου, η Βιβή διάλεξε τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.
Οργάνωσε λοιπόν αυτή τη σημαδιακή εκδρομή με κάθε λεπτομέρεια. Προετοιμάστηκε μήνες. Υπολόγισε τα πάντα. Μέχρι και την πιθανότητα να κινδυνέψει από το ίδιο της το παιδί! Και γι αυτό έκρυψε στο βάθος του ταξιδιωτικού της σάκου ένα γουδοχέρι κι ένα κουζινομάχερο…Έβαλε λοιπόν τα δυνατά της και ξεκίνησε τη θεάρεστη αποστολή της. Μόνο που υπολόγισε χωρίς το Λίνο. Ο οποίος σ’ όλη τη διάρκεια της εκδρομής βυθίστηκε στη γνωστή του σιωπή. Ούτε λέξη δεν άκουσε από το αδιάκοπο ενθουσιαστικό παραλήρημα της μάνας του. Ούτε το στάδιο, ούτε ο Ηνίοχος, ούτε τα ανάγλυφα των δελφικών θησαυρών κατάφεραν να τον συγκινήσουν. Ούτε , παραδόξως, οι αδέσποτες δεκατετράχρονες συλφίδες που πλημμύριζαν ημίγυμνες το χώρο.
Η επιστροφή στην Αθήνα ήταν μια κηδεία. Το θαύμα που πρόσμενε η μάνα ανύπαρκτο. «Ο ήλιος, η θάλασσα η γαλάζια, το βάθος του άσωστου ουρανού» άφησαν ασυγκίνητο το παλικάρι. Και η μάνα καθώς το αποχαιρετούσε καταρρακωμένη στην πύλη της φυλακής, θα επαναλάμβανε ασφαλώς μέσα της τούς καταληκτικούς στίχους των «Μοιραίων» του Βάρναλη:
Ποιος φταίει, ποιος φταίει; Κανένα στόμα
δεν το ΄βρε και δεν τό ‘πε ακόμα…
Η Καρυστιάνη αποφεύγει τους μελοδραματισμούς, τις εύκολες απαντήσεις, την κουραστική και κοινοτοπική «χρηστομάθεια». Αφήνει τον αναγνώστη να βυθιστεί στο βούρκο της μαύρης αφήγησής της χωρίς έλεος. Με την προσδοκία ότι ίσως κι ο ίδιος κάποια στιγμή αισθανθεί εκείνη τη λύτρωση που χαρίζει κάθε γνήσιο πνευματικό δημιούργημα…

Η Νήσος των Βαλκανίων

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΣΕΡΒΙΑ
ΒΙΝΤΟΣΑΒ ΣΤΕΒΑΝΟΒΙΤΣ
Η ΝΗΣΟΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΓΚΑΓΚΑ ΡΟΣΙΤΣ
"ΕΣΤΙΑ" 1993
(σελ. 178)

Ιδιότυπο αφήγημα ενορατικού χαρακτήρα (ας θυμηθούμε την Αποκάλυψη του Ιωάννη), που συνέθεσε το 1993 ο αυτοεξόριστος στην Αθήνα σέρβος συγγραφέας και διανοούμενος Βιντοσάβ Στεβάνοβιτς, ένα αφήγημα που αναφέρεται στη συλλογική παράνοια που μάστιζε τη χώρα του τα χρόνια εκείνα. Για να δώσουμε το στίγμα του φιλόδοξου αυτού εγχειρήματος, αρκεί να περιοριστούμε στις εξής αναφορές:

«Τον τρελό αρχηγό τον σκοτώνουν αμέσως οι συμπολεμιστές του. Ο τρελός οδηγός σκοτώνεται στο δρόμο. Τον τρελό γιατρό θα τον κλείσουν αργά ή γρήγορα στο ψυχιατρείο. Μονάχα τον τρελό Πρόεδρο (της κυβέρνησης) τον ακολουθούν όλοι ως το θάνατό του, ακόμη και μετά απ’ αυτόν».

"Εκεί στο υπόγειο είχε δει μια γυναίκα που δεν ανήκε σε κανέναν, έγκλημα μεγαλύτερο από το να ανήκεις σε λάθος πλευρά…» "Εάν το δίκαιο είναι με το μέρος μας, πράγμα που δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία, τότε με το μέρος μας είναι και η αλήθεια, ακόμη και τη στιγμή που δεν είναι…»
Πρόδηλος ο σκοπός του συγγραφέα: να καταγγείλει τον εθνικοθρησκευτικό φανατισμό που μάστιζε τη χώρα του στα χρόνια του Μιλόσεβιτς. Γι αυτό το λόγο ακριβώς έγραψε το πόνημά του στην Αθήνα, μακριά από τη χώρα του. Ας θυμηθούμε εκείνο το αλήστου μνήμης «Ελλάς, Ελλήνων , Χριστιανών» και –γιατί όχι- κι εκείνο το άλλο «Η Ελλάς ανήκει στους Έλληνες»…

Τα πρόσωπα του δράματος, που συνδέονται μεταξύ τους με ακατάλυτους δεσμούς λατρείας και μίσους, είναι τα παρακάτω: Η μάνα και η κόρη «που δεν ανήκουν πουθενά» και μοιράζονται τις μέρες τους ανάμεσα στο διαμέρισμά τους και στα υπόγεια της πολυκατοικίας που βομβαρδίζεται ανηλεώς μέρα και νύχτα από τους «άλλους». Ο πατέρας, συνταξιούχος πολεμιστής , και εκκολαπτόμενος Αρχηγός, που καταφεύγει στην πόλη για ν’ αγωνιστεί μέχρις εσχάτων για το δίκιο της χώρας του, καθώς το χωριό του το κατέχουν τώρα «οι άλλοι»…O "ανιψιός» που θα κάνει το λάθος να ξεκινήσει τη συγγραφή κάποιου βιβλίου, την ώρα που η πατρίδα απαιτεί άλλου είδους θυσίες…Ο «δάσκαλος», ένας ιδιότυπος γκουρού της ορθοδοξίας και του έθνους που μεταλαμπαδεύει τις αιώνιες αυτές αξίες στους μαθητές του.(«Ένας είναι ο θεός. Και μια είναι η θρησκεία που δημιουργείται από την πίστη σ’ αυτόν το θεό. Όλοι οι άλλοι θεοί και όλες οι άλλες θρησκείες είναι ψέμα, πλάνη και σπορά του διαβόλου…») Ο πλανόδιος ρεπόρτερ από το Σικάγο, που κυνηγάει στην ξένη γη την επικαιρότητα και τη φρίκη –αυτά που τρέφουν τους απανταχού της γης αναγνώστες- και τέλος ο σκύλος με τις μαύρες βούλες που συνεχώς μεταμορφώνεται «Πέτρος, Αποστόλης, Γκάρυ, Τέντυ…»).. Και γύρω τους ένας αρμαγεδδώνας φρίκης και καταστροφής: άνθρωποι να ακρωτηριάζονται και να πεθαίνουν αβοήθητοι, σπίτια να λαμπαδιάζουν, χωριά ολόκληρα να σβήνουν από το χάρτη… Οι «υπερασπιστές» να μπερδεύονται τόσο με τους «απελευθερωτές» , ώστε είναι αδύνατο να τους ξεχωρίσεις. Εκτός αν τους υποχρεώσεις να σου δείξουν το πέος τους ή να γράψουν μια δυο λέξεις. Η περιτομή η το λατινικό αλφάβητο αποτελούν αδιάψευστο σημάδι που οδηγεί στο θάνατο… Και η κατάληξη: μετά το τέλος του πολέμου, οι νικητές θα στείλουν στον Πρόεδρο ένα μνημόνιο στο οποίο θα προτείνουν να περιχαρακώσουν την ευτυχισμένη χώρα τους με ένα φαρδύ και βαθύ κανάλι, στο οποίο θα διοχετεύσουν νερό από τη θάλασσα και τα ποτάμια, έτσι που η χώρα τους θα αποτελέσει ένα μεγάλο νησί, αποκομμένο από τον υπόλοιπο κόσμο, «μια καινούρια ήπειρος που θα φοβούνται οι πάντες, γεμάτη όπλα και περηφάνια». Μήπως εκεί δεν οδηγούνταν η Γιουγκοσλαβία του Μιλόσεβιτς, πριν επέμβουν «οι δυνάμεις του κακού» και τη διαμελίσουν;

Η αφήγηση πάντα σε πρώτο ενικό, σε μορφή ημερολογίου, χωρίζεται σε «τετράδια», ενώ τα επιμέρους πλάνα της αριθμούνται με τη σειρά και με ακρίβεια.. Το μυθιστόρημα αποτελεί το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας . Τα άλλα μέρη είναι «Το Χιόνι» και «Η άλλη Ιερουσαλήμ». Μεταφρασμένα από την «Εστία». Ο συγγραφέας γεννήθηκε το 1942 σε μια κωμόπολη της Σερβίας, σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου και το 1986 κυκλοφoρεί το μυθιστόρημά του «Διαθήκη» που πραγματοποιεί μέσα σε οχτώ μήνες έντεκα εκδόσεις. Αυτό όμως ενόχλησε τη λογοκρισία της χώρας του που απαγόρεψε την παραπέρα κυκλοφορία του με το σκεπτικό ότι διασύρει την πατρίδα του… Έτσι αυτοεξορίζεται στην Αθήνα και στη συνέχεια στο Παρίσι. Από το 1995 ζει και εργάζεται στη Σερβία .

Κυριακάτικο Ψάρεμα

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ

ΡΟΥΜΑΝΙΑ

ADRIAN SITARU

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΟ ΨΑΡΕΜΑ (2007)

86 λεπτα

Ο Mihai και η Lubi ξεκινούν ένα κυριακάτικο πρωινό για πικνίκ έξω από μια μεγάλη άχαρη πόλη. Γρήγορα αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι σημαντικό δεν λειτουργεί σωστά ανάμεσά τους. Παρά την προσποιητή τρυφερότητα που δείχνουν συνεχώς ο ένας για τον άλλο…Εκείνος, καθηγητής μαθηματικών , είναι αποφασισμένος να παραιτηθεί από τη θέση του, καθώς η διευθύντρια του σχολείου όπου εργάζεται τον πιέζει να μην απορρίψει μαθητές. Δεν είναι διατεθειμένος να απεμπολήσει τις αρχές του. Εκείνη τον ακούει αφηρημένα και μάλλον δεν συμφωνεί με την απόφασή του. Παίζει αδιάκοπα με το κινητό της, καθώς αμφιταλαντεύεται για το αν θα ανακοινώσει στον άντρα της ότι έχει εραστή. Οπότε, κάποια στιγμή, μια νεαρή πόρνη πέφτει κυριολεκτικά πάνω στους τροχούς του αμαξιού τους. Πανικός. Τη σκότωσαν ή όχι; Γρήγορα όμως η προκλητική μικρή πόρνη συνέρχεται και αποδεικνύεται αποφασιστικός καταλύτης για την πορεία της σχέσης του ζευγαριού: με την αφέλειά της και την ανθρωπιά της αποκαλύπτει το μέγεθος της υποκρισίας του ζευγαριού και τους υποχρεώνει να αποδυθούν τις καταλυτικές μικροαστικές αντιλήψεις τους που τους ταλάνιζαν και να πάρουν εκείνες τις αποφάσεις που θα οδηγούσαν τη σχέση τους σε μια νέα τροχιά. Ο Mihai θα αποφασίσει να παρουσιαστεί τη Δευτέρα στη δουλειά του («Μα και φυσικά θα πρέπει να κάνεις αυτό που σου ζητάνε οι εργοδότες σου» θα αποφανθεί η μικρή πόρνη «Κι εγώ το ίδιο κάνω. Και είμαι ευτυχισμένη…») Η Lubi θα ανακοινώσει επιτέλους τηλεφωνικά στον άντρα της ότι έχει σχέση και το ζευγάρι θα κάνει για πρώτη φορά έρωτα στο αυτοκίνητο , λιγο πριν ξεκινήσουν για την πόλη.

Ο σκηνοθέτης δεν προσπαθεί να εξωραΐσει ούτε το αστικό τοπίο που μας συνθλίβει με την ασχήμια και τη μονοτονία του, ούτε το προ- αστικό, με το αραιό δάσος και το ακίνητο και μολυσμένο ποτάμι, όπου το ζευγάρι θα ψαρέψει, θα κρυώσει τις μπίρες του και θα βρέξει τα πόδια του. Σε αντίθεση μ’ κείνο το σημαδιακό για την εποχή του «Γεύμα στη χλόη» του Μανέ. Εδώ τη θέση της γυμνής γυναικείας φιγούρας του πίνακα την καταλαμβάνει επάξια η μισόγυμνη πόρνη που ξέρει τι θέλει και γιατί το θέλει. Η κάμερα ασταθής και αεικίνητη, θαρρείς και αποτυπώνει το τοπίο και τις ανθρώπινες μορφές από μόνη της, χωρίς χειριστή. Πότε στρέφεται στον ουρανό, πότε στο θλιβερό δάσος και κάποτε στις καθιστές φιγούρες από τις πιο απίθανες γωνίες. Μια ακραία εκδοχή του δανέζικου «δόγματος» της κινηματογραφικής τέχνης. Αυτό ενόχλησε σφόδρα τους θεατές της Θεσσαλονίκης αλλά και τους σχολιαστές των κινηματογραφικών ιστοσελίδων…Οι διάλογοι πότε χειμαρρώδεις και εξεζητημένα κοινοτοπικοί, πότε απροσδόκητα αφαιρετικοί, σχεδόν σουρεαλιστικοί, προσθέτουν στην ταινία μια άλλη διάσταση. Εκείνη της αντίστιξης ανάμεσα στην τρέχουσα μικροαστική ηθική και τη ρωμαλέα και ανεπιτήδευτη ηθική των λαϊκών στρωμάτων. Ο σκηνοθέτης Adrian Sitaru κατάγεται από την Timisoara, γεννήθηκε το 1971 και έχει σκηνοθετήσει πολλές μικρού μήκους ταινίες , καθώς και ταινίες για την τηλεόραση. Το «Κυριακάτικο Ψάρεμα» (και όχι… Κάλεσμα , όπως εκ παραδρομής μάλλον αποδόθηκε στα ελληνικά) τιμήθηκε με το ειδικό βραβείο της κριτικής επιτροπής , καθώς και με τον«Αργυρό Αλέξανδρο» στο 49ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (2008)

Τρία Τραγούδια για το Κοσσυφοπέδιο

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΑΛΒΑΝΙΑ
ISMAIL KADARE
ΤΡΙΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΠΕΝΘΙΜΑ
ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΣΥΦΟΠΕΔΙΟ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ /2000
(σελ. 96)

Το σύντομο αυτό ιστορικό αφήγημα γράφτηκε από το Μάρτη του 1997 ως το Μάρτη του 1998, όταν δηλαδή η διαμάχη ανάμεσα στην Αλβανία και στη Σερβία του Μιλόσεβιτς γι αυτή τη μικρή λωρίδα γης βρισκόταν στο αποκορύφωμά της. Ο σκοπός του συγγραφέα είναι προφανής από τις πρώτες κι όλας γραμμές: να καταδείξει την παράνοια αυτής της σύγκρουσης ανάμεσα στις δυο εθνότητες της Βαλκανικής, που βαστάει αιώνες τώρα, και να υπαινιχθεί ότι ίσως μια νέα εθνότητα, αυτή των Κοσοβάρων, αναδύεται στη Χερσόννησο.
Ως κεντρική αφετηρία της ιστορικής του αφήγησης ο συγγραφέας επέλεξε τη μεγάλη μάχη του Κοσσυφοπεδίου (28 Ιουνίου 1389) ανάμεσα στους συνασπισμένους Βαλκάνιους και τους Οθωμανούς. Μας διηγείται λοιπόν την προετοιμασία της εκστρατείας από το σουλτάνο Μουράτ, την άφιξή του στην Πεδιάδα των Κοτσυφιών προτού οι συνασπισμένοι αντίπαλοί του (Σέρβοι, Βόσνιοι, Καθολικοί Αλβανοί, Ορθόδοξοι Αλβανοί και Βλάχοι) προλάβουν να καταλάβουν κατάλληλες θέσεις για μάχη. Ζούμε την τελευταία νύχτα πριν από τη μεγάλη μάχη. Κεντρικό ρόλο στη διήγηση θα παίξουν οι «πολεμικοί ανταποκριτές» της εποχής: οι ιστορικοί και οι Βάρδοι που συνοδεύουν τα στρατεύματα για να υμνήσουν τα κατορθώματα των κυρίων τους την ώρα της μάχης. Μόνο που οι Σέρβοι βάρδοι το μόνο μοτίβο που γνώριζαν να πλέκουν ήταν «Ετοίμασαν τα όπλα οι Αλβανοί κι ερχόνται» και οι ομότεχνοί τους Αλβανοί με τις λιαχούτες τους επαναλάμβαναν κι αυτοί τη μόνη εισαγωγή που είχαν μάθει: "Άντρες σηκωθείτε, οι Σκια (Σέρβοι) μας πλακώσαν!" Και οι Τούρκοι απέναντί τους έτοιμοι να τους αφανίσουν!
Η μέρα της μάχης περιγράφεται με σύντομο και γλαφυρό τρόπο: τη στιγμή που οι συνασπισμένοι Χριστιανοί ζητωκραύγαζαν, η κάθε εθνότητα ξεχωριστά, για « την Αγία Σερβία, την Αετογέννητη Αλβανία, την ένδοξη Βλαχία ή την Αθάνατη Βοσνία» οι αντίπαλοί τους μια ιαχή μόνο γνώριζαν : το όνομα του Αλλάχ…Και το αποτέλεσμα της μάχης ήταν η συντριβή των συμμάχων και η πλήρης επικράτηση των Τούρκων. Αναφέρεται η αιχμαλωσία του αρχιστράτηγου των Χριστιανών Σέρβου πρίγκιπα Λάζαρου, ενώ οι συνθήκες του θανάτου του Μουράτ μας περιγράφονται όπως πραγματικά υπήρξαν: κάτι ανάμεσα σε ηρωικό θάνατο στο πεδίο της μάχης και σε δολοφονία από τους βεζίρηδές του.
Στο δεύτερο «τραγούδι» διεκτραγωδείται η περιπετειώδης φυγή προς βορρά των Χριστιανών βάρδων που γλίτωσαν και η άφιξή τους στα κάστρα της κεντρικής Ευρώπης, όπου μεταφέρουν την είδηση της καταστροφής της χριστιανοσύνης…Σ’ ένα χριστιανικό βορρά όπου κυριαρχεί η παράνοια της Ιερής Εξέτασης…
Στο τρίτο , τέλος, «τραγούδι» που τιτλοφορείται «βασιλική προσευχή», μιλάει ο ίδιος ο νεκρός σουλτάνος, ή καλύτερα το προσεχτικά μαζεμένο και θαμμένο αίμα του (γιατί το σώμα του μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη) και μας αφηγείται τα όσα είδε και άκουσε ως την εποχή του ΝΑΤΟ, της Μαντλέν Ολμπράιτ, του Μιλόσεβιτς και των σφαγών της Ντρένιτσα… Ο Ισμαήλ Κανταρέ (γεννημένος στο Αργυρόκαστρο το 1936), θεωρείται ο πιο φημισμένος Αλβανός συγγραφέας. Παρ’ όλο που διετέλεσε στέλεχος του Κ.Κ. Αλβανίας και διπλωματικός εκπρόσωπος της Αλβανίας στο Παρίσι, λίγα χρόνια πριν από την πτώση του Εμβέρ Χότζα διαφοροποιήθηκε από τη γραμμή του καθεστώτος και άρχισε να φυγαδεύει τα χειρόγραφά του στο Παρίσι. Είναι ένας από τους πιο παραγωγικούς συγγραφείς της Ευρώπης, τιμήθηκε με πολλά βραβεία και υπήρξε υποψήφιος για το βραβείο Νόμπελ. Στη χώρα μας έχουν μεταφραστεί γύρω στα είκοσι μυθιστορήματά του, τα σημαντικότερα από τα οποία θεωρούνται Η Κόχη της Ντροπής (Εκδόσεις Ροές) και Ο Στρατηγός της Στρατιάς των Νεκρών (Εκδόσεις Πορεία).

Το Χάρτινο Ταμπούρλο

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΑΛΒΑΝΙΑ
BESNIK BAJRAM MUSTAFAJ
ΤΟ ΧΑΡΤΙΝΟ ΤΑΜΠΟΥΡΛΟ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΚΩΣΤΑΣ ΝΑΤΣΙΟΣ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 1998 (σελ. 176)


Ο Γιακούπ Τσένα, λίγο πριν πέσει το Βερολίνο στους συμμάχους, καλείται από τον ίδιο τον Εμβέρ Χότζα και αναλαμβάνει την αναβάπτιση των δρόμων και των πλατειών των Τιράνων. Παίρνει αψήφιστα τη δουλειά, αλλά σύντομα αντιλαμβάνεται ότι για να τη φέρει εις πέρας πρέπει να γνωρίζει τι σημαίνει …«πολιτική θεώρηση της ιστορίας». Τι τάχα να σημαίνει αυτό;
Τα μέλη της κομματικής επιτροπής μιας μικρής πόλης συνεδριάζουν μέρες τώρα, με μοναδικό θέμα την επιλογή κατάλληλου δώρου στον «πατερούλη» Στάλιν για τα εβδομηκοστά του γενέθλια. Απορρίπτουν περιδεείς τη μια πρόταση μετά την άλλη, ώσπου ο γέρο Σελίμ που περνούσε τυχαία από εκεί τους βγάζει από το αδιέξοδο: το μόνο δώρο που θα ευχαριστούσε τον Στάλιν, στην ηλικία που βρίσκεται, είναι ή όμορφη γραμματέας της κομματικής νεολαίας της πόλης, που συμμετείχε στη συνεδρίαση! Πέφτουν από τα σύννεφα. Πώς θα αντιδράσουν;
Ο νεαρός δάσκαλος ενός χωριού, για να πείσει τους μικρούς μαθητές του να κρατούν καθαρά τα τετράδιά τους, τους πείθει ότι θα θεωρηθεί προδότης του κόμματος εκείνος που θα μουτζουρώσει έστω και λίγο το τετράδιό του. Τα παιδιά τρομοκρατούνται-κάτι ξέρουν για το τι παθαίνουν οι προδότες του κόμματος -και συμμορφώνονται απόλυτα. Όλοι στο χωριό τον θαυμάζουν. Τι θα γίνει όμως όταν η μελάνη από την πένα μιας μικρής μαθήτριας χυθεί ολόκληρη στη σελίδα με το κείμενο που της υπαγόρευε ο δάσκαλος; Το επεισόδιο παίρνει απρόβλεπτες διαστάσεις…
Ο πετυχημένος επιθεωρητής της διεύθυνσης σιτηρών Νέκι Παλούσι, πασίγνωστος για την αγάπη του στο καλό τσίπουρο αλλά και τα αστεία που εκτόξευε με κάθε ευκαιρία, σε μια δεξίωση, παρουσία του υπουργού γεωργίας, για τα εικοσιπεντάχρονα από το «θρίαμβο της λαϊκής εξουσίας στην Αλβανία » κάνει μια πρόποση για το Νικήτα Χρουστσόφ! Κανείς δεν αντιλαμβάνεται αυτή τη φορά το αστείο του. Όλοι παγώνουν. ( Ο Χρουστσόφ είχε ανακηρυχθεί πια από το κόμμα, μετά από την αποσταλινοποίηση της ΕΣΣΔ, μέγας εχθρός του μαρξισμού-λενινισμού). Θα τα καταφέρει τάχα να αποδείξει ότι η πρόποσή του ήταν η αρχή ενός αστείου που οι έντρομοι συνδαιτυμόνες του δεν τον άφησαν να ολοκληρώσει;
Ο γύφτος Εκουράν Ρομαλίνι αποφασίζει να βαφτίσει το… δέκατο παιδί του Μαοτσετούγκ! Ήταν η εποχή που ο ομώνυμος ηγέτης του «αδελφού κόμματος» της Κίνας θεωρούνταν θρύλος.. Φροντίζει μάλιστα να το πληροφορηθεί αυτό και η κινεζική πρεσβεία στα Τίρανα! Και ο κινέζος πρέσβης αποφασίζει να παραστεί προσωπικά στο γλέντι για τα βαφτίσια του παιδιού, στο γλέντι που θα πραγματοποιούνταν σε μια άθλια παράγκα ενός γύφτικου οικισμού. Οι κομματικές αρχές της πόλης πανικοβάλλονται. Πώς θα αντιμετωπίσουν το πρόβλημα;
Αυτές είναι πέντε από τις εννιά ιστορίες που ξετυλίγει ο Μπεσνίκ Μουσταφά στο αφήγημά του. Οι ιστορίες συνδέονται χαλαρά μεταξύ τους με το μοτίβο του «χάρτινου ταμπούρλου». Το αφήγημα πρωτοδημοσιεύτηκε το 1996 και για ένα διάστημα γνώρισε μεγάλη επιτυχία στην Αλβανία. Ο συγγραφέας του (γεννημένος το 1958) υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες της πτώσης του καθεστώτος του Εμβέρ Χότζα, υπουργός εξωτερκών επί πρωθυπουργίας Σαλί Μπερίσα και στη συνέχεια πρέσβης της Αλβανίας στο Παρίσι. Από τις σελίδες του «Ταμπούρλου» ξεπηδάει ανάγλυφη η ομαδική παράνοια του ολοκληρωτικού καθεστώτος του Εμβέρ Χότζα. Με το δογματισμό του, την κατατρομοκράτηση του πληθυσμού της χώρας, τον εκμαυλισμό των αφελών, αλλά και την επικράτηση των ραδιούργων και , γενικότερα, με την παντελή αποκοπή του από τον έξω κόσμο. Ο συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία να σαρκάσει αμείλικτα τους κρατούντες, τους αφελείς υποστηρικτές τους και να στηλιτεύσει όσους επωφελήθηκαν και αναρριχήθηκαν στα ύπατα αξιώματα της κομματικής εξουσίας. Κι όλα αυτά χρησιμοποιώντας το μοναδικό αφηγηματικό ύφος που είχε επιβληθεί σ’ όλες τις χώρες του τότε «υπαρκτού σοσιαλισμού»: αυτό του σοσιαλιστικό ρεαλισμού! Εξ οικείων λοιπόν τα βέλη!

Ο Δερβίσης και ο Θάνατος

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΒΟΣΝΙΑ
MESA SELIMOVIC
Ο ΔΕΡΒΙΣΗΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΝΩΣΗ
ΑΘΗΝΑ 1986 (σελ. 456)

Ο «Δερβίσης και ο Θάνατος», ένα έργο-σταθμός στη σύγχρονη λογοτεχνία των Βαλκανίων, πρωτοδημοσιεύτηκε από τον Βόσνιο Μέσα Σελίμοβιτς στο Βελιγράδι το 1986, στα χρόνια της κραταιάς Γιουγκοσλαβίας. Κυοφορούνταν όμως μέσα του, όπως ο ίδιος μας πληροφορεί στις «Αναμνήσεις» του, για μια ολόκληρη εικοσαετία. Το μυθιστόρημα αυτό αποτελεί μια άλλη «ανάγνωση» του ιστορικού γίγνεσθαι της Βοσνίας, που διαφέρει ριζικά από εκείνη του ορθόδοξου συμπατριώτη του Ίβο Άντριτς. Ο τελευταίος, τόσο στο «Χρονικό του Τράβνικ», όσο και στο «Γεφύρι του Δρίνου», αναπτύσσει τη ζωή των ηρώων του μέσα σε ένα εύκολα αναγνωρίσιμο ιστορικό σκηνικό και παρακολουθεί τα έργα και τα πάθη τους, όπως αυτά καθορίζονται από την εκάστοτε πολιτική αναγκαιότητα. Όμως ο μουσουλμάνος Μέσα Σελίμοβιτς με το «Δερβίση» του αναλύει και αποκαλύπτει, με ότι αυτό συνεπάγεται, τη σκαιότητα της εξουσίας, της κάθε λογής εξουσίας, και την επίδρασή της στον άνθρωπο, ο οποίος, γυμνός και απροστάτευτος, φέρεται και άγεται χωρίς έλεος απ΄ αυτήν.
Ο χώρος, μέσα στον οποίο ζουν και κινούνται οι χαρακτήρες του, δεν προσδιορίζεται με ακρίβεια πουθενά. Εύκολα όμως ο αναγνώστης αναγνωρίζει ότι η «κωμόπολη», καθώς αναφέρεται συχνά, είναι το Σεράγεβο. Όσο για το χρόνο, με μεγάλη επιφυλακτικότητα, ο προσεχτικός αναγνώστης θα μπορούσε να τον ορίσει γύρω στο 1875, τότε που ξέσπασε η εξέγερση της Ερζεγοβίνης και πνίγηκε στο αίμα από τη σουλτανική εξουσία. (Ο μεταφραστής στο οπισθόφυλλο του βιβλίου τον ορίζει «κάπου στον 18ο αιώνα»).
Ο κεντρικός ήρωας του έργου μάς συστήνεται από την αρχή: λέγεται Αχμέτ Νουρεντίν, είναι σαράντα χρονών και σεΐχης του τάγματος των Μεβλεβήδων. Από το πρώτο κι όλας κεφάλαιο καταλαβαίνουμε ότι θα παρακολουθήσουμε την αντιπαράθεσή του προς την αόρατη και πανταχού παρούσα σουλτανική εξουσία. Από ‘δω εξάλλου πολλοί συγκρίνουν το έργο με τη «Δίκη» του Κάφκα. Η «εξέγερση» είναι η λέξη που δεν πρέπει κανείς όχι μόνο να την εκστομίζει, αλλά ούτε και να τη σκέφτεται. Κι ο ίδιος ο σεΐχης δεν θα είχε κανένα πρόβλημα σ’ αυτό. Η βαθιά πίστη του στο Κοράνι και στην ακεραιότητα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, το ηρωικό του παρελθόν (υπήρξε ήρωας του πολέμου ενάντια στους Αυστριακούς) τον βοηθούν να έχει ήσυχη τη συνείδησή του. «Ο φόνος δεν μπορεί να γίνει παράδειγμα και ενθάρρυνση, προκαλεί καταδίκη και αποστροφή» σημειώνει κάπου. «Ενώ η εξέγερση μοιάζει με ηρωισμό» καταλήγει.
Τι θα συμβεί όμως όταν ο μικρός αδελφός του, που ξεκινούσε την καριέρα του στην ίδια πόλη ως γραφιάς , συλληφθεί και εκτελεστεί με συνοπτικές διαδικασίες στο Κάστρο, με την κατηγορία ότι είχε κάποιες επαφές με τους εξεγερμένους; Εδώ ο συγγραφέας μάς αναπτύσσει εξαντλητικά μέσα από έναν εσωτερικό μονόλογο τη σύγκρουση του ήρωά μας, μια καταλυτική σύγκρουση, ανάμεσα σ’ ένα ακλόνητο και βαθιά ριζωμένο πιστεύω , από τη μια, και στο καθήκον της αλληλοβοήθειας και της άνευ όρων συμπαράστασης στο άτομο της οικογένειας που πάσχει, από την άλλη . Κι όταν η πλάστιγγα γείρει οριστικά προς τη μεριά του «αδικημένου» αδελφού, δεν θα διστάσει να έρθει κι ο ίδιος σε σύγκρουση με τις δομές της πανίσχυρης εξουσίας. Τότε θ’ ανοίξει διάπλατα τα μάτια του και θα τεντώσει τ’ αυτιά του προς όλους όσους υποφέρουν σιωπηλά χρόνια τώρα και τυραννιούνται από τον παραλογισμό της εξουσίας που δεν έχει τέλος. Σ’ αυτό το σημείο θα λέγαμε ότι τελειώνει η πρώτη πράξη του δράματος.
Μόνο που γρήγορα θα αντιληφθεί, με τον πιο σκληρό τρόπο, ότι δεν του είναι εύκολο να αντέξει ένα παρόμοιο δρόμο. Κι όταν μάλιστα δοκιμάσει κι ίδιος το απόλυτο σκοτάδι, την υγρασία και την εκκωφαντική σιωπή των μπουντρουμιών στο Κάστρο της πόλης , όταν θα ζήσει την αβάσταχτη αγωνία της άφιξης από την Πόλη του «κατούλ φιρμάν» (καταδικαστικό διάταγμα) που θα διατάσσει τη θανάτωσή του, τότε θα πάρει την απόφαση να προσχωρήσει κι ο ίδιος στις δομές της πανίσχυρης εξουσίας, για να σωθεί. Και από εκεί, από το σεβαστό πια αξίωμα του καδή, θα ξεκινήσει ένα άλλο δρόμο χωρίς γυρισμό: να υπηρετεί τη δοτή εξουσία που εσκεμμένα του πρόσφεραν. Με απόλυτη αφοσίωση μάλιστα. Οι γνωστοί και οι φίλοι που ορκίζονταν στ΄ όνομά του τώρα αποστρέφουν απ’ αυτόν το πρόσωπό τους και τον τρέμουν. Έτσι κλείνει και η δεύτερη πράξη της τραγωδίας.
Θα έρθει όμως κάποτε η στιγμή που θ’ αναγκαστεί να αναμετρηθεί με τον ίδιο του τον εαυτό : όταν κληθεί να προδώσει και να συντρίψει το μοναδικό του φίλο, που αποδεδειγμένα υπονόμευσε την ακεραιότητα του σουλτανάτου. Ποια τάχα θα είναι η στάση του; Η συνάντησή του με το φάσμα του επικείμενου θανάτου και οι εσωτερικές διεργασίες του που θα τον οδηγήσουν να τον δεχτεί, αποτελούν το κύκνειο άσμα αυτού μονόλογου. Εδώ ο αναγνώστης δεν μπορεί να μη σκεφτεί την ανάλογη κατάληξη του ήρωα στον «Ξένο» του Καμύ. Μόνο που εκεί ο ήρωας βαδίζει στο θάνατο για ένα παράλογο έγκλημα. Ενώ εδώ για μια ηθικά δικαιωμένη απόφαση.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ο συγγραφέας αποφεύγει να εντάξει τη διήγησή του στην πολυεθνική και πολυθρησκευτική κοινωνία της Βοσνίας. Με εξαίρεση το πανηγύρι της ορθόδοξης γιορτής του Αγίου Γεωργίου, στο οποίο γίνεται μια περιφρονητική νύξη, και την αναφορά του σ’ ένα ζευγάρι Κροατών «Λατίνων» από το Ντουμπρόβνικ -που αποτελούσε τότε κτήση των Αψβούργων- η όλη πλοκή του έργου εκτυλίσσεται σ’ ένα βαθύ μωαμεθανικό και τουρκικό σκηνικό. Στο οποίο κυριαρχεί η αντίληψη του «Όπως τα βρήκαμε, έτσι θα τ΄ αφήσουμε»…
Η μετάφραση από τα σερβοκροατικά του Λεωνίδα Χατζηπροδρομίδη, λιτή και εμπνευσμένη, δεν αφήνει στον αναγνώστη περιθώρια για παρερμηνείες.

Κουρνιαχτός και Τρόμος

ΙΣΠΑΝΟΦΩΝΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ

ABELARDO ARIAS
ΚΟΥΡΝΙΑΧΤΟΣ ΚΑΙ ΤΡΟΜΟΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Γ. Δ. ΧΟΥΡΜΟΥΖΙΑΔΗ
ΠΑΠΥΡΟΣ (ΒΙΠΕΡ) 1976
σελ.284

Ξαναδιαβάζοντας μετά από σαράντα χρόνια ένα ξεχασμένο σε μια γωνιά της βιβλιοθήκης μας «ΒΙΠΕΡ» συνειδητοποιήσαμε με έκπληξη ότι κάποια λογοτεχνικά έργα αντέχουν στο χρόνο πολύ περισσότερο από όσο θα περίμενε κανείς. Αυτό οφείλεται, στη συγκεκριμένη περίπτωση, και στην εμπνευσμένη –αν και ιδιότυπη- μετάφραση του έργου. Παρ’ όλο που ορισμένες σελίδες του βιβλίου ήταν τόσο κακοτυπωμένες που με δυσκολία διαβάζονταν. Πρόκειται για το μυθιστόρημα «Κουρνιαχτός και Τρόμος» του αργεντινού συγγραφέα Αμπελάρδο Αρίας. Το έργο, από όσο διαπιστώσαμε, πρωτοδημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ από τον Ιανουάριο του 1974.
Ο βραβευμένος αυτός νοτιοαμερικανός συγγραφέας αντλεί το θέμα του από τον αγώνα της Αργεντινής για ανεξαρτησία, και ειδικά από τον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ «ενωτικών» και «ομοσπονδιακών» που ακολούθησε την ανακήρυξη του νέου κράτους. Οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος ζουν και κινούνται στα χρόνια 1840-43, όταν μαινόταν ο πόλεμος ανάμεσα στους επαναστάτες ενωτικούς, που είχαν προσωρινά κυριαρχήσει στη μακρινή επαρχία της χώρας Santiago del Estero, και στους ομοσπονδιακούς που υποστηρίζονταν από την κεντρική κυβέρνηση του Μανοέλ Ρόσας στο Μπουένος Άιρες. Το εγχείρημα του συγγραφέα να πλαισιώσει τους κεντρικούς χαρακτήρες του έργου του από μια πλειάδα πέρα για πέρα υπαρκτών ιστορικών προσώπων (στρατιωτικούς, πολιτικούς κ.α.) είναι αξιομνημόνευτο. Στο πρώτο μέρος του έργου (Τετράδιο Ενωτικό) τα γεγονότα δίνονται από την πλευρά των κατατρεγμένων ενωτικών. Ενώ στο δεύτερο (Τετράδιο Ομοσπονδιακό ) κυριαρχούν η κεντρική μορφή του κυβερνήτη «Φίλιππα Ιμπάρρα» και οι άνθρωποί του.
Στο Σαντιάγκο λοιπόν της Αργεντινής οι ενωτικοί, που είχαν ξεσηκωθεί ενάντια στην κεντρική κυβέρνηση των ομοσπονδιακών, έχουν ηττηθεί και δίνουν απεγνωσμένα μάχες οπισθοφυλακών. Ο στρατιωτικός διοικητής της επαρχίας Φίλιππος Ιμπάρρα έχει πια εγκατασταθεί στην ομώνυμη πρωτεύουσα της επαρχίας και περνάει δια πυρός και σιδήρου τους «προδότες» που έχει συλλάβει. (Άγρια και απάνθρωπα τα ήθη εκείνων των καιρών στη μακρινή αυτή χώρα. Αλλά μήπως και στην Ευρώπη την ίδια εποχή ήταν ήμερα;) Δυο σημαίνοντες εχθροί του καθεστώτος, ο πολιτικός δον Χοσέ ντε Λιμπαρόνα και ο δικαστής Πιέδρο Ούντσαγκα, αφού βασανίστηκαν απάνθρωπα, στέλνονται χωρίς εφόδια και τρόφιμα στις εσχατιές της επαρχίας, μέσα στη ζούγκλα, όπου οι ινδιάνοι, που δεν έχουν ακόμη «χριστιανέψει» κυριαρχούν και ρημάζουν τους οικισμούς με τα γιουρούσια τους.. Και οι άνθρωποι αυτοί δίνουν τον έσχατο αγώνα για την επιβίωσή τους, μια επιβίωση που εξαρτάται από την αυτοθυσία και τις υπεράνθρωπες προσπάθειες της εικοσάχρονης Αυγουστίνας Παλάσιο, της συζύγου του δον Χοσέ, που φροντίζει με στοργή τους δυο άντρες. Άδικος κόπος. Ο πρώτος τρελαίνεται και πεθαίνει στα χέρια της κι ο δεύτερος, μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια απόδρασης συλλαμβάνεται και εκτελείται παραδειγματικά στο Σαντιάγκο.
Στο «Ομοσπονδιακό Τετράδιο» παρακολουθούμε τα ίδια γεγονότα με τη ματιά του αδίστακτου Φίλιππα (sic) Ιμπάρρα. Που πιστεύει ακράδαντα ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Κουβαλάει μαζί του τον διορισμένο από τον ίδιο υπουργό δικαιοσύνης, που του υπαγορεύει τους νόμους και τα διατάγματα που ο ίδιος πρόκειται να υπογράψει , καθώς πιστεύει ότι «την εκτελεστική εξουσία και τη δικαιοσύνη την αποτελούν έτσι κι αλλιώς πάντα τα ίδια πρόσωπα!». Όσο για την ελευθερία είναι πεπεισμένος ότι «πρέπει να δίνεται στους ανθρώπους ανάλογα με το βαθμό του πολιτισμού τους». Βαθιά θεοσεβούμενος, συμβουλεύεται συχνά τον πιστό του ιερέα που τον ακολουθεί παντού, όταν είναι βέβαιος ότι θα επικροτήσει τις αποφάσεις του. Έδιωξε τη νόμιμη γυναίκα του την πρώτη βραδιά του γάμου του γιατί … δεν ήταν παρθένα και ζούσε με μια πανέμορφη πόρνη που την επέβαλε ακόμη και στις επίσημες δεξιώσεις. Αρνείται πεισματικά όμως να αναγνωρίσει το παιδί που απόχτησε μ’ αυτήν, γιατί …είναι νόθο.
Η κοινωνία της Αργεντινής παρουσιάζεται ανάγλυφη στο έργο. Με τους φανατισμούς της (οι γαλάζιοι αριστοκράτες ενωτικοί που μισούν μέχρι θανάτου τους κόκκινους λαϊκούς ομοσπονδιακούς και το αντίστροφο), αλλά και τις διαχρονικές αξίες της, τους ηρωισμούς της, όταν οι αντίπαλοι σφάζουν και σφάζονται ευχαρίστως για τις ιδέες τους, με τα πάθη της, ομολογημένα και ανομολόγητα. Παρ’ όλο που ο ίδιος ο κυβερνήτης είναι βαθιά ερωτευμένος με την Αυγουστίνα Λιμπαρόνα, δεν το ομολογεί από εγωισμό ούτε στον ίδιο τον εαυτό του, καθώς αυτή είναι πιστή σύζυγος του ορκισμένου εχθρού του. Και δε δείχνει έλεος απέναντί της ούτε μετά το θάνατο του συζύγου της, όταν εκείνη τον ικετεύει να της επιτρέψει να μεταφέρει τα οστά του συζύγου της από τη ζούγκλα στο Σαντιάγκο… Πρόκειται για μια μεγαλειώδη τοιχογραφία της νοτιοαμερικανικής κοινωνίας των μέσων του ΙΘ’ αιώνα…

Ο Abelardo Arias , γεννημένος στην Κόρντομπα της Αργεντινής το 1908, πέθανε στο Μπουένος Άιρες το 1993. Εγκαινίασε τη συγγραφική του καριέρα το 1942 και απέσπασε στη συνέχεια ένα πλήθος από βραβεία στη χώρα του. Το έργο του "Κουρνιαχτός και τρόμος" δημοσιεύτηκε το 1971.